Melkonian Alumni and Friends
2009-07 Yeranouhi Ghazarian Article

Official Website
2009-07 Yeranouhi Ghazarian Article

ՄԷԿԸ ՈՒՐԻՇ, ՄԻՒՍԸ ՈՒՐԻՇ ...

Երանուհի Ղազարեան

Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը էր, է, ու միշտ պիտի մնայ պարծանքը հայութեան: Անսխալական չեն, սակայն, ոչ ալ պապէն աւելի պապական, Միութեան պարբերական կեդրոնական վարչութիւնները: Ու ներկայ կեդրոնական վարչութեան, որ 1996-էն ասդին մենատիրական վարչա- կարգով կը կառավարէ Միութիւնը, ցաւալի սխալը եղաւ 2005-ի Յունիսին մարել լոյսը ութսունամեակը նշելու պատրաստուող լուսոյ տաճար՝ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան, որ դարձած էր խորհրդանիշ՝ ազգին հանդէպ ազնուագոյն բարերարութեան ու յուշարձան՝ նուիրուած Ցեղասպա- նութենէն մազապուրծ հայ ժողովուրդի վերակենդանացման: Կը ցաւինք որեւէ կրթօճախի փակումին կամ կրճատումին համար: Մելգոնեանը, սակայն, «մէկ հատիկ» էր իր եզակի բնոյթով (երկսեռ, գիշերօթիկ, հայաշունչ առօրեայ, հայահօծ միջին արեւելքի ու Եւրոպայի մերձակայքին մէջ, ասպնջական ու այսօր Եւրոպական Միութեան անդամ՝ Կիպրոսի սրտին վրայ):

Կ'ըսուի թէ 1975-էն առնուած էր որոշումը հաստատութիւնը փակելու:

Ինչու՞, սակայն, Միութեան Մեծարգոյ երկարամեայ նախագահ եւ մեծ հայ Ալեք Մանուկեան 1986-ին (60-ամեակ), օրին նախագահուհի Տիկ. Լուիզ Մանուկեան -Սիմոն 1989-ի Հոկտեմբերին (նոր համալիրի բացում), ատենի փոխ-նախագահ եւ այժմ նախագահ Պրն. Պերճ Սեդրակեան 1996-ին (70-ամեակ) կը խօսէին նոր նուաճումներու, խոր յանձնառութեան, նոր միջոցներով գերազանցիկ կրթու- թեան մը նախանձելի մակարդակին հասնելու մասին:

Կ'ըսուի թէ Մելգոնեանը կորսնցուցած էր իր գոյութեան իմաստը , չէր համապատասխանէր իր առաքելութեան, վերածուած էր պարզ երկրորդական վարժարանի մը: Եթէ այդպէս էր, ջանք թափուեցա՞ւ սխալները սրբագրելու, լուծում գտնելու, որպէսզի շարունակէր ՄԿՀ-ն իր յաղթական երթը: Բաղդա- տութիւններ կ'ընենք անցեալի հետ, ունինք ակնկալութիւններ, առանց, սակայն, ստեղծելու անհրաժեշտ պայմանները. կ'ուզենք հնձել առանց ցանելու:

Մելգոնեանէն 1986-ի շրջանաւարտ, Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական ճիւղի շրջանաւարտ, Լիբանանի մէջ ծանօթ հասարակական գործիչ եւ ուսուցիչ՝ Արմէն Իւրնէշլեան 2003-ի աւարտականներուն ուղղուած իր հուսկ բանքին մէջ կ'ըսէր «Մելգոնեանի ապագային ու պիտանիութեան մասին շշուկներ կը լսուին: Նոր չեն անոնք եւ միշտ ալ պիտի ըլլան ... Մելգոնեանը փաստեց, որ ինք կրնայ փոխուիլ, առանց շեղելու իր ազգային առաքելութենէն ... այս ծառը դեռ ատոք ու հասուն պտուղներ կրնայ տալ ... հաշուապահական տոմարներէ եւ ելեւմտային կանխատեսումներէ վեր գտնուող շահ մը կայ ...»: Անհաւատալի կը թուէր տակաւին:

Ծուռ նստինք, շիտակ խօսինք: ՀԲԸՄիութեան ներկայ կեդրոնական վարչութիւնը դադրեցաւ ՄԿՀ-ով հետաքրքրուելէ, երբ անդրադարձաւ անոր

2



կալուածին բարձր արժէքին: Ըսուած է նոյնիսկ թէ «200 աշակերտի համար 80 միլիոն տոլար արժող կալուած չենք կրնար վատնել» (այսօր շատ աւելի բարձր է անոր արժէքը): Բայց Մելգոնեանի գրեթէ 80-ամեայ պատմութեան ընթացքին անոր աշակերտութեան թիւը միշտ եղած է 200-250-ի շուրջ, իրողութիւն մը որ անկէ առաջ պատճառ չէր հանդիսացած վարժարանին փակուելուն: Մանա- ւանդ որ՝ վերջին տասնամեակներուն մեծապէս պակսած էր ձրիավարժ աշա- կերտներու թիւը ու կային նոյնիսկ բազմաթիւ լրիւ կրթաթոշակ վճարողներ:

1986-ին ծախուեցաւ հաստատութեան կալուածին յարգելի մէկ մասը ու 1989-ի աշնան բացումը կատարուեցաւ այդ վաճառքին հասոյթովը կառուցուած նոր համալիրին: Կը մէջբերեմ 1996-ին, ՄԿՀ-ի 70-ամեակի յուշամատեանին մէջ տեղ գտած Անդրանիկ Լ. Փոլատեանի յօդուածէն հատուած մը. «Շուրջ տասնամեակ մը առաջ, Պր. Ա. Մանուկեանի նախագահութեան շրջանին, Հաստատութեան հողային տարածքէն մաս մը ծախուեցաւ, առանց ծանրօրէն վնասելու դպրոցին ընդհանուր տեսքին եւ աշակերտութեան առօրեային, եւ անկէ գոյացած պատկառելի գումարով նոր կառոյցներ շինուեցան՝ ննջարան, խոհանոց, ճաշարան, ծածկած մարզարան, եւ եկամտաբեր շէնք մը, դպրոցին տարեկան պիւտճէն հաւասարակշռելու համար: Նաեւ նորոգուեցան եւ բարեզարդուեցան հին երկու շէնքերը, որոնք իբր դասարան, գիտական աշխատանոց, մատենադարան եւ հանդիսասրահ կը գործածուին: ... Յստակ պէտք է ըլլայ բոլորին միտքին մէջ թէ՝ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան դերն ու արժէքը կարելի չէ չափել ոչ ՍԹԷՐԼԻՆով, ոչ ՖՐԱՆՔով եւ ոչ ալ ՏՈԼԱՐով:» Իրաւ, ի՞նչ եղան մատենադարանի արժէքաւոր գիրքերը:

«Նոր Տեսլական մը - Մելգոնեան Կրթական Համալիր» վերնագիրով աւելի քան տարի մը առաջ ՀԲԸՄիութեան կեդրոնական վարչութիւնը մամու- լով կը տեղեկացնէր Մելգոնեան համալսարանական համալիրի շինարարու- թիւնը Երեւանի Նորք արուարձանին մէջ: Ինչու՞ չէ: Գովելի է այս, ինչպէս նաեւ ՀԲԸՄիութեան բազմաթիւ ազգօգուտ ձեռնարկներէն իւրաքանչիւրը: Ան չի կրնար, սակայն, լրացնել Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան փակուելէն գոյացած բացը: Մին՝ համալսարանական (մասնակի), ուր «աշխարհի զանա- զան երկիրներուն մէջ համալսարան յաճախող հայ երիտասարդներ պիտի կարենան իրենց ուսման շրջանի մէկ մասը անցընել Հայաստանի մէջ», միւսը՝ բոլորանուէր հայաշունչ երկրորդական կրթութիւն գիշերօթիկ վարժարանի յարկին տակ: 2009-ի Յունուարին, Մելգոնեան բարերարներու օրուան առիթով, երկրորդական կրթութեան կարեւորութեան մասին կը գրէր Մելգոնեանէն շրջանաւարտ, դաստիարակ, տնօրէնուհի, պատմաբան Դոկտ. Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեան. «Բայց ու՜ր պիտի պատրաստուի հայեցիութեամբ շնչող ու հայութեամբ տագնապող սերունդ մը որ նուիրուի ազգային ծառայու- թեան՝ եթէ ոչ հայեցիութեան ամրոց՝ հայադրոշմ հայ երկրորդական վարժարա- նին մէջ: Կը մասնաւորեմ երկրորդական վարժարանը, որովհետեւ բնական

3



պատճառներով, պատանին այս տարիներուն է որ կը կազմաւորուի ֆիզիքա- պէս, միտքով ու հոգիով եւ կը ստանայ զգացողութիւններ ու տպաւորութիւններ որոնք կ'ընկերանան իրեն կեանքի ամբողջ տեւողութեան: ՍԵՐՈՒՆԴ կը պատ- րաստուի երկրորդական վարժարանին մէջ:»

Առաւել եւս, երկրորդական գիշերօթիկ վարժարանին մէջ, ուր «Փոքրիկ Հայաստան» ՄԿՀ-էն ներս ոչ միայն դասաւանդութիւնը, այլ նաեւ առօրեան կ'ընթանային հայաշունչ մթնոլորտի մէջ: Վերջերս երկու տարբեր առիթներով ծանօթացայ երկու երիտասարդուհիներու, երկուքն ալ շրջանաւարտ Լոս Անճէլըսի տարբեր հայկական երկրորդական վարժարաններէ, մին մանաւանդ՝ յաճախ ասմունքելու համար բեմ բարձրացողներէն: Ցաւ ի սիրտ, հայերէնը չէր իրենց նախասիրած լեզուն, նոյնիսկ հայերէնով իրենց խօսք ուղղողին անոնք կը պատասխանէին անգլերէնով: Կացութինը նոյնն է, դժբախտաբար, սփիւռքի գրեթէ բոլոր գաղթօճախներէն ներս: Պիտի ըսեն շատեր թէ հայ զգալու համար հայերէն գիտնալը անհրաժեշտ չէ: Բաւական զոհ կու տանք արդէն այդ մտայ- նութեան: Հայ կը զգանք, բայց հայերէն չենք խօսիր – վայ որ տուժէ մեր զաւակներուն անգլերէնը: Հայ կը զգանք, բայց օտար եկեղեցի կը յաճախենք, որովհետեւ մեր պատարագը երկար է եղեր – այդ է մեր պապերէն մեզի ժառանգ մնացածը, նոյնը մենք ժառանգ պիտի թողունք գալիք սերունդներուն: Հայ կը զգան մեր կղերականները, բայց պատարագը կարճ կը կապեն, ոմանց քարոզներուն մէջ տիրապետողը անգլերէն լեզուն է, ոմանք կ'ուզեն նոյնիսկ պատարագը անգլերէնի վերածել: Ի՞նչ օգուտ հայ զգալէս, եթէ այդ զգացումը պիտի չարտայայտեմ խօսքով ու գործով:

Իւրաքանչիւր Մելգոնեանցի նոյնքան հպարտ է ՀԲԸՄիութեան իր պատկանելիութեամբ, որքան իր Մելգոնեանցի ըլլալով: Միութեան քայլերգ՝ «Աւետիս Հայեր»ով կը սկսէր անոր առօրեան, որուն կը յաջորդէր հաստա- տութեան քայլերգ «Անմահ Լուսոյ»ն: «Ոեւէ Մելգոնեանցի, ուր եւ ինչ պայմաններու մէջ ալ ըլլայ, Բարեգործականը նկատելու է, կը նկատէ իր ինքնութեան անբաժանելի մէկ մասնիկը ... Ուր ալ ըլլաք, ձեր անձնաթուղ- թերուն հետ կրեցէք ձեր անդամատոմսը, կրէցէք հպարտութեամբ եւ յանձնա- ռութեամբ» կը շարունակէր Պրն. Իւրնէշլեան իր վերոյիշեալ խօսքին մէջ: Ճիշդ է թէ եղան, ու տակաւին կ'ըլլան երբեմն, անտեղի արտայայտութիւններ ուղղուած ՀԲԸՄիութեան հասցէին: Անոնք ոչ մէկ անձնական շահէ կը բխին, սակայն. ընդհակառակը՝ նիւթական եւ ժամանակի զոհողութիւններու կ'ենթարկուին Մելգոնեանի վերաբացումին համար առաջին շարքի վրայ պայքարողները: Այդ արտայայտութիւնները Մելգոնեանի անչափելի կորուստէն յառաջացած ցաւի ու ցասումի պոռթկումներ են պարզապէս: Հանդարտ մօտեցումն ալ օգուտ չունեցաւ: Շատերուս ծանօթ է կեդրոնական վարչութեան «քաղաքակիրթ» վերաբերմունքը հանդէպ հեղինակաւոր անձերէ



4



կազմուած պատուիրակութեան, որ Միութեան կեդրոն փութացած էր «լեզու գտնելու» նպատակով:

2001-ին, Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան 75-ամեակին առիթով, հաստատութեան տնօրէնութեան ու անձնակազմին ուղղուած իր կոնդակին մէջ՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ կը պատգամէր. «Մենք հաւատում ենք որ կրթօճախի 75-ամեայ յոբելեանի այս տօնակատարութիւնը նոր կորով պիտի հաղորդի ձեր սիրառատ ու նուիրեալ հոգիներին, որպէսզի շարունակէք վառ պահել կրթութեան լուսառատ ջահը հայութեան կեանքում, եւ Մելգոնեան Վարժարանը իր նորանոր բազմապատիկ արգասիքներով հարստացնի հայոց հնագոյն մշակոյթի սրբազան անդաստանը: Հայոց Հայրապետիս աղօթքն ու յայցն է, որ Բարձրեալն Աստուած իր հանապազ օրհնութեան ներքոյ խաղաղու- թիւն եւ անշրջելի առաջընթաց պարգեւի Կիպրոսի պետութեանն ու հիւրընկալ ժողովրդին, հաստատուն ու շէն պահի Հայկական Բարեգործական Միութիւնն ու նրա Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը՝ յարաճուն յաջողութիւններ պարգեւելով նրա նուիրեալ բոլոր սպասաւորների եւ ժրաջան սաների ջանքե- րին ու ծրագրերին»: Աստուած չլսեց Վեհափառ հօր աղօթքը:

Ես տակաւին կը սնուցանեմ նշոյլ մը յոյսի՝ թէ ՀԲԸՄիութեան կեդրոնա- կան վարչութիւնը կրնայ վերաբանալ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը, ոչ թէ իրաւունք տալու համար այս կամ այն անհատին կամ հատուածին, այլ ի սէր գալիք սերունդներուն, որպէսզի Միութեան «Փառաւոր Անցեալ, Լուսաշող Ապագայ»ին զուգահեռ՝ փառաւոր անցեալ ունեցող Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնն ալ ունենայ լուսաշող ապագայ մը, անգամ մը եւս պանծացնելով 103-ամեայ մեր մեծագոյն միութեան անունը:


10001000110000001000000010001000111111111010000011001100111100001000100010100000100000001010101011111111100010001010101010001000